دانشکده بهداشت

چگونگی ایجاد سرطان پستان :

در حالت طبیعی، سلول‌های بدن رشد و تقسیمشان کنترل‌شده است. اما در سرطان پستان، به دلیل جهش‌های ژنتیکی، سلول‌ها رشد بی‌رویه پیدا می‌کنند و تومور تشکیل می‌شود. این تومور ممکن است خوش‌خیم (غیرسرطانی) یا بدخیم (سرطانی) باشد. سلول‌های بدخیم قادرند به بافت‌های اطراف حمله کرده و در صورت پیشرفت، به سایر اندام‌ها گسترش یابند.

علل و عوامل خطر

سرطان پستان علت واحدی ندارد بلکه نتیجه تعامل چندین عامل است:

۱. عوامل اجتناب‌ناپذیر (غیرقابل تغییر)

• سن: بیشترین بروز در زنان بالای ۵۰ سال، ولی امروزه در سنین پایین‌تر نیز مشاهده می‌شود.
• جنسیت: زنان ۱۰۰ برابر بیش از مردان در معرض خطر هستند•       
• وراثت و ژنتیک: جهش در ژن‌های BRCA1، BRCA2، PALB2 و CHEK2 خطر را چند برابر افزایش می‌دهد.
•  سابقه خانوادگی: وجود سرطان پستان یا تخمدان در بستگان درجه‌یک (مادر، خواهر، دختر).
• شروع زودهنگام قاعدگی (قبل از ۱۲ سال) یا یائسگی دیرهنگام (بعد از ۵۱ سال) که مدت تماس بدن با استروژن را زیاد می‌کند.

۲. عوامل مرتبط با سبک زندگی و محیط

• چاقی و اضافه وزن، بویژه پس از یائسگی: چربی اضافه باعث افزایش تولید استروژن و التهاب سیستمیک می‌شود.
• بی‌تحرکی: کاهش فعالیت فیزیکی، از فاکتورهای تثبیت‌شده در افزایش خطر است..
• مصرف الکل و دخانیات: هر میزان مصرف الکل خطر ابتلا را بالا می‌برد؛ سیگار نیز خطر را افزایش می‌دهد..
• رژیم غذایی ناسالم: رژیم پرچربی، گوشت فرآوری‌شده و کمبود سبزیجات و میوه‌ها باعث افزایش خطر می‌شود.
• عدم بارداری یا نخستین بارداری بعد از ۳۰ سالگی: زنان با این شرایط بیشتر در معرض خطر هستند، در حالی که شیردهی طولانی‌مدت اثر محافظتی دارد
• پرتوهای یونیزه: مواجهه قبلی با اشعه (به‌ویژه در دوران جوانی) در درمان یا محیط کاری.

سایر عوامل مؤثر

مطالعات جدید به نقش التهاب مزمن، اضطراب مزمن، آلودگی‌های شیمیایی محیطی و تغییرات در هورمون‌های رشد نیز اشاره دارند.اگرچه این عوامل به‌طور مستقیم باعث بروز سرطان نمی‌شوند، اما می‌توانند زمینه بروز جهش‌ها و رشد سلول‌های غیرطبیعی را تشدید کنند.

در مجموع، سرطان پستان نتیجه برهم‌کنش ژن‌ها و محیط است. کنترل وزن، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم، پرهیز از الکل و سیگار، و انجام غربالگری‌های منظم (ماموگرافی، معاینه بالینی و خود‌آزمایی) از مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر محسوب می‌شوند.

دکتر عفت هاتف نیا عضو هیئت علمی دانشکده بهداشت